Mechanizm działania układu immunologicznego

Układ odpornościowy człowieka składa się z komórek, białek oraz narządów, które działając w różnych strefach ustroju, mają do spełnienia określone funkcje:

Komórki immunologiczne odpowiedzialne za wytwarzanie przeciwciał, powstają w szpiku kostnym. Rozróżniamy dwa rodzaje komórek w zależności od miejsca, gdzie dojrzewają i w czym się specjalizują: limfocyty T. Chociaż nie wytwarzają przeciwciał, odpowiadają za obronność komórek i mogą zostać przekształcone w komórkowych „zabójców" (np. by bronić organizm przed rakiem, stąd też fachowa ich nazwa: komórki cytotoksyczne). Z kolei limfocyty B są uzależnione od naczyń limfatycznych umiejscowionych w jelitach. Kolejne „posterunki" ustrojowej obrony tworzą: śledziona, węzły chłonne, migdałki, wyrostek robaczkowy oraz tzw. kępki Peyera w jelicie cienkim.

Układ immunologiczny jako jedyny poza mózgiem ma zdolność do magazynowania informacji. Na tym polu współpracuje z układem nerwowym (np. „zapamiętywanie bólu"). Każdy z tych układów rozumie i włada niejako językiem „partnera", reagując na niego, co ma kolosalne znaczenie w rozpoznawaniu i leczeniu chorób. „Mózgiem" układu odpornościowego jest grasica, umiejscowiona za mostkiem.Noworodki rodzą się z dużą grasicą. Rośnie cały czas w okresie dzieciństwa, a w okresie dojrzewania osiąga największe rozmiary. Uwstecznienie grasicy następuje już we wczesnej dorosłości. Grasica zaczyna się kurczyć, a elementy gruczołowe zostają zastąpione tłuszczem. Do wieku 45 lat, narząd ten zanika w 85%. U osób starszych lub które przebyły ciężkie infekcje bądź przeżyły ogromny stres, grasica jest malutka. Po 60-tym roku życia w organizmie jest około 5% pozostałości tkanki, wobec czego precyzyjność odpowiedzi immunologicznej wraz z wiekiem maleje. Coraz większych trudności przysparza układowi odpornościowemu rozróżnienie czynnika ustrojowego od obcego. Słabnie odpowiedź immunologiczna na czynniki zakaźne i zwyrodniałe komórki, a w konsekwencji znacząco zwiększa się ryzyko rozwoju ciężkich chorób zakaźnych i nowotworowych.Tak więc na rzecz układ odpornościowego pracują różne rodzaje komórek, które mają każdorazowo inne zadania do wykonania.Obok grasicy, z punkty widzenia układu odpornościowego ważne są też narządy limfatyczne, gdyż to w nich właśnie powstają i dojrzewają limfocyty. Mniej więcej trylion takich komórek jest rozproszonych w organizmie, a ich główne zadanie polega na działaniu obronnym. Limfocyty B wytwarzają przeciwciała przy pomocy i pod kontrolą limfocytów T pomocniczych (główny element odporności swoistej). Krótko mówiąc, sprawnie funkcjonujący układ odpornościowy odróżnia bez problemu „własne" od „obcego". Może „przypomnieć sobie" wcześniejsze doświadczenia i odpowiednio zareagować. Układ odpornościowy rozpoznaje zatem nie tylko miliony charakterystycznych obcych cząsteczek, lecz również potrafi wytworzyć odpowiedź immunologiczną, przy czym odróżnia on wrodzoną od nabytej.